Liefhebbers van bijzondere zeedieren, houd u vast. Vandaag maak ik u kennis met een verschijning die zó zeldzaam is, dat ‘onwerelds’ haar nauwelijks recht doet — en die perfect past bij de eigenzinnige Noordzeementaliteit.
Mocht u bij het zien van deze foto’s denken: “Wow, zoiets heb ik echt nog nooit gezien!” — geen zorgen, u bent niet de enige. Dit bijzondere wezen werd in de volledige maritieme geschiedenis pas drie keer gespot. Zeldzaam is hier dus geen hol begrip: zowel uiterlijk als feitelijk is dit dier een absoluut unicum.
De allereerste officiële ontdekking vond plaats in mei 1997 aan de Australische kust, vlak bij het iconische Great Barrier Reef. Het tweede geregistreerde treffen kwam pas bijna 25 jaar later, in 2021. En recent — in september 2023 — wisten duikers, uitgerust met onderwatercamera’s, hem opnieuw in beeld te brengen (nee, geen ovationeel applaus, al had het gemogen).
Na jarenlang gepuzzel over de taxonomie, gaven wetenschappers de soort uiteindelijk een naam: Chirodectes maculatus. Vrij vertaald betekent het ongeveer ‘gevlekte handkwal’ — wat de beschrijving aardig indekt, toch?
Wat weten we over deze oceaanmysterie?
Hoe eet hij? Wat maakt hem zo speciaal? Tja — er is eigenlijk opvallend weinig bekend, en dat maakt het alleen maar fascinerender.
Chirodectes is het enige lid van zijn geslacht en hoort tot de Chirodropidae-familie, die op haar beurt deel uitmaakt van een bijzondere groep kwallen: de kubuskwallen, oftewel “box jellyfish”. Die naam is niet voor niks: de meeste vertegenwoordigers hebben een kubusvormig hoedje, niet het klassieke “parapluutje” dat u standaard op Zandvoort ziet aanspoelen.
Snelle zwemmers met slimme trucs
Kubuskwallen hebben een opvallend ingenieus lijf. Ze zijn niet alleen verrassend actief — waar andere kwallen zich maar wat laten meevoeren door de stroming, sturen deze dieren zichzelf doelgericht door het water. dat doen ze door hun lijf onder de koepel aan te passen en met hun spieren krachtige “jetpropulsie”-bewegingen te maken.
Echte overlevers: tentakels en ogen
Onze ‘handkwal’ heeft vier “voeten” onder de koepel, waaruit bundels tentakels groeien. En die zijn allesbehalve onschuldig — ze zitten vol met netelcellen, elektrisch geladen en klaar om toe te slaan.
Wat deze soort écht apart maakt, is het zenuwstelsel en gezichtsvermogen. Vergeet het stereotype van hersenloze kwal: Chirodectes heeft een goed ontwikkeld evenwichtsorgaan én zes ogen. Twee daarvan zijn zelfs behoorlijk complex, compleet met een soort cornea, lens en retina — en kleurenzicht. Een kwallenbrein 2.0, zullen we maar zeggen.
Gedrag dat verder gaat dan drijven
Deze kwallen zien duikers en herkennen gevaar — waarop ze direct haastig wegzwemmen. En er zijn zelfs aanwijzingen voor geavanceerd, bijna speels paar- en sociaal gedrag. Misschien geen Tinder voor kwallen, maar het komt in de buurt.
Waarom zien we deze kwal (bijna) nooit?
- Zijn leefgebied is extreem specifiek en moeilijk bereikbaar — zelfs ervaren Noordzeeduikers zouden er geen vakantie kunnen boeken.
- Zeer klein aantal exemplaren, of misschien leeft hij vaak op grotere diepten.
- Goed ontwikkeld waarnemingsvermogen: zodra u te dichtbij komt, is hij al vertrokken.
Trouwens, wie nieuwsgierig is geraakt: in Nederland zijn het vooral het Natuurhistorisch Museum Rotterdam en Artis die soms lezingen over mysterieuze zeedieren organiseren. Altijd de moeite waard! En wie weet — spotten we ooit zo’n zeldzame kwal dicht bij Texel? U weet nu in ieder geval waar u op moet letten.
Wist u trouwens dat sommige kubuskwallen dodelijk giftig kunnen zijn? Deze specifieke soort lijkt gelukkig vooral een nieuwsgierige einzelgänger.
Dus — zwemmen in Australische wateren in 2025: avontuurlijk misschien, maar houd die duikbril scherp.