Deze ontdekking is niet alleen een waardevol stukje in de puzzel van het ontstaan van muziek, maar onderstreept ook de diepe menselijke behoefte aan creatieve expressie. In het zuiden van Duitsland, in de Geißenklösterle-grot vlak bij Ulm — de meeste locals kennen deze regio vooral vanwege zijn Märzenbier en bossen — hebben archeologen een vondst gedaan die onze kijk op Europese cultuur volledig verandert. Een team van de Universiteit van Tübingen en Oxford University ontdekte hier fluiten gemaakt van vogelbeenderen en mammoetivoor, ouder dan 42.000 jaar. Opmerkelijk: deze instrumenten zijn niet alleen bewaard gebleven, maar blijken nog steeds bespeelbaar.
Gemaakt tijdens het Aurignacien – het begin van onze creatieve reis
De studie, gepubliceerd in het Journal of Human Evolution, toont aan dat dit een van de oudste bekende bewijzen is van muzikale activiteit en symbolische expressie bij mensen. Deze prehistorische fluiten horen bij het Aurignacien-tijdperk, de oudste cultuur die onmiskenbaar gelinkt is aan de moderne mens in Europa. Dat tijdperk begon tegen het einde van één van de strengste koudegolven – de zogenaamde Heinrich 4-event, voor wie zijn geologische trivia paraat heeft.
Hun bestaan laat zien dat de capaciteit voor kunst, muziek en waarschijnlijk rituelen al verrassend ontwikkeld was terwijl Homo sapiens en neanderthalers nog samen in Europa leefden. Dat muziek alleen voor warmere tijden bewaard bleef? Vergeet het maar. Ook tijdens barre omstandigheden bliezen mensen hier letterlijk op hun bottenfluiten.
Niet alleen muziek: ivoorbeelden en persoonlijke talismannen
De Schwäbische Jura – waar Geißenklösterle zich bevindt – geldt allang als een creatief epicentrum. Lokale wetenschappers noemen het wel “Europese Kulturpomp”: een bakermat van innovatie en symboliek waarvanuit vernieuwing zich verspreidde over het continent. Naast fluiten werden er ivoren beeldjes, dierfiguren, sieraden en zelfs amuletten gevonden. Allemaal tekenen van een verrassend geavanceerd cultureel leven bij de eerste Europeanen, ruim voordat er überhaupt gerookte paling op het menu stond.
Het gegeven dat deze fluiten na zóveel tijd nog geluid voortbrengen, voegt een fascinerende dimensie aan onze visie op het verleden. Muziek speelde misschien wel een cruciale rol in het smeden van sociale banden, het doorgeven van kennis en bij rituelen. Sommige antropologen – Steven Mithen is er zo eentje, zeker de moeite als u van muziekgeschiedenis houdt – vermoeden zelfs dat muziek nóg ouder is dan de gesproken taal. Daar sleep ik dus graag even in: misschien was een kampvuurlied het éérste echte groepschat!
De fluit van Geißenklösterle slaat zo een brug over millennia, rechtstreeks naar de eerste Europeanen. Stel het u even voor: in een landschap vol gletsjers en mammoeten maakten zij al melodieën om gevoelens te delen, verhalen te vertellen en hun mens-zijn vorm te geven. Wie weet, misschien ligt in die echo’s zelfs de oorsprong van uw favoriete festival ergens verscholen.